Basınç kalibrasyonu laboratuvar ortamında yapılabildiği gibi eğer istenirse yerinde de doğrulama işlemi yapılabilmektedir.

  

 AMAÇ


ECE Kalibrasyon laboratuvarı tarafından basınç kalibrasyonlarının yapılması ve ölçüm belirsizliğinin hesaplanması.

KAPSAM


ECE Kalibrasyon Laboratuvarı ; Bourdon yayı manometreler, 40 bar pnömatik, 40-700 bar hidrolik

TEMEL BİLGİLER ve METOD BİLGİLERİ

 

Kalibrasyon EURAMET/cg-17/v.02 rehber dokümanına göre yapılır. Bourdon yaylı manometrelere bu dokümanda göstergeli elektromekanik manometreler için tarif edilen metod uygulanır.

 

Basıncın Tanımı

 

  Birim alana (A) dikey bir kuvvetin (F) veya kapalı bir kap içerisindeki bir sıvının herhangi bir noktada etki ettiği gerilime Basınç denir.

 

 

P = F / A

p         Basınç                      

F          Kuvvet                     

A         Birim alan     

 

 

 

 

 

 

 

Veya

 


 

3.2 Basınç Türleri

 

Mutlak Basınç pmut: Referans noktası vakum olan basınca denir.

 

Atmosfer Basıncı patm: Vakum noktası referans alındığında havanın (atmosferin) oluşturduğu basınçtır.

 

Yüksek Basınç pe: Atmosfer basıncı referans alındığında artı veya eksi basınca denir.

 

Fark Basıncı Δp: Atmosfer basıncı üzerinde bilinmeyen iki basınç arasındaki farka denir.

 

 

 

Mutlak Basınç

Pozitif/Yüksek Basınç

Negatif/Alçak Basınç

Vakum

Atmosfer Basıncı        » 1000 mbar

Mutlak sıfır basınç

Fark basıncı

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uluslararası Birimler Sistemi (SI) ‘nde basıncın birimi Pascal’dır.

 

 

 

 

 

Basınç birimi

bar

kPa

psi

mmHg

kg/cm2

bar

1

100

14,5038

750,06

1,0197

kPa

0,01

1

0,145038

7,5006

0,010197

psi

0,068943

6,9848

1

51,715

0,070307

mmHg

0,001333

0,13332

0,019337

1

0,001359

kg/cm2

0,98067

98,067

14,223

735,56

1

 

 MANOMETRE ÇEŞİTLERİ

 

Pistonlu Basınç Ölçer

 

 

En güvenilir basınç ölçerdir. Bilinen bir ağırlığın bilinen bir alanda yaptığı basınç hesaplanır.

 

 

 

 

Basınç transdüseri

 

Basınç transdüserleri ölçülen basıncı uygulanan basınca orantılı bir analog elektriksel sinyale dönüştürürler. Modele göre çıktı sinyali aşağıdakilerden biri olabilir:

  • Voltaj
  • Akım
  • Frekans

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

Basınç transmitteri

 

Basınç transmitteri genel olarak bir transdüser ünitesi ve bir transdüser sinyalini amplife eden bir modül ihtiva eder. Modele göre çıktı sinyali aşağıdakilerden biri olabilir:

  • Voltaj (5V; 10V;…)
  • Akım (4-10 mA;…)
  • Frekans
  • Dijital bir format (RS 232;…)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Göstergeli manometre

 

 

Bu tip manometreler basınç biriminde çıktı veren bir bütün ölçme cihazıdır.

 

 

 

Manometre Sınıflarına göre müsaade edilen hata payı TS EN ISO 837 standardına göre ;

Manometre sınıfı

Müsaade edilen Hata

KL0.1

%0.1 FS

KL0.2

%0.2 FS

KL.03

%0.3FS

KL.05

%0.5 FS

KL1.0

%1.0 FS

KL1.6

%1.6 FS

KL2.5

%2.5 FS


Burada % Full skala hatasının hesaplanması q :

    bağıntısına göre hesaplanır.

 

Kalibrasyon metodları

 

  Uygulanacak metod müşteri gereksinimine göre cihazın beklenen doğruluğuna bağlıdır.

 

  • Temel kalibrasyon

 

   Temel kalibrasyon prosedürü beklenen ölçme belirsizliği (k=2) U > %0.2 FS olduğu durumda kullanılır. Ölçümler 6 basınç noktasında artan ve azalan yönlerde birer defa yapılır. Tekrarlanabilirlik %50 FS de üç ölçüm olarak yapılır.

 

  •  Standard kalibrasyon

 

   Standard kalibrasyon prosedürü beklenen ölçme belirsizliği (k=2) %0.05 FS ≤  U ≤ %0.2 FS olduğu durumda kullanılır. Ölçümler 11 basınç noktasında artan ve azalan yönlerde birer defa yapılır. Tekrarlanabilirlik 0, 20, 50 ve %80 FS de üç ölçüm olarak yapılır.

 

  •  Kapsamlı kalibrasyon

 

   Kapsamlı kalibrasyon prosedürü beklenen ölçme belirsizliği (k=2) U < %0.05 FS olduğu durumda kullanılır. Ölçümler 11 basınç noktasında üç seri artan yönde ve bir azalan yönde yapılır.

 

Metod

Adım sayısı

Yukarı yükleme sayısı

Aşağı histerezis sayısı

Tekrarlama

Temel

6

1

1

%50 FS  3 ölçüm

Standard

11

1

1

, %50, %80 FS  3 ölçüm

Kapsamlı

11

3

3

-

 

Ortam şartları

 

   Kalibrasyon, 18°C ile 28°C arasında ortam sıcaklığında yapılır. Kalibrasyon esnasında sıcaklık ±1ºC sabit olmalıdır.  Odada hava akımına müsaade edilmez.

 

Referans Cihazlar

 

  • Dijital Manometre Kalibratörü (0,5 - 40 bar)

 

  • Dijital Manometre Kalibratörü (40 - 700 bar)

 

 

 

 KALİBRASYONUN UYGULAMASI

 

 Kalibrasyona müsaitlik

 

   Kalibrasyon işleminin yapılabilmesi için kalibrasyonu yapılacak cihaz, kalibrasyona müsait olmalıdır. Kalibrasyonu yapılacak cihazın o anki durumu tekniğin genel kurallarına ve imalatçı bilgilerine uygun olmalıdır.

Cihazın kalibrasyona müsait olup olmadığı, genel görünüş ve fonksiyon testi ile tespit edilir.

 

 Genel görünüş testi

 

- İbre, vida, sızdırmazlık, basınç kanalının v.b. hasar kontrolü,

- Temiz olması,

- İşaretleme kontrolü, yazıların okunabilirliği,

- Kalibrasyon için gerekli dokümanların (teknik bilgiler, kullanma talimatları) mevcut olması.

 

 Fonksiyon testi

 

- Kalibrasyonu yapılacak cihazın basınç iletme sisteminin sızdırmazlığı,

- Elektriksel fonksiyonelliği,

- Tuş ve diğer aksamların (örnek: sıfır noktasının ayarlanması) kusursuz çalışması,

- Açılış test fonksiyonları ve/veya iç ayar fonksiyonlarının kusursuz çalışması,

- Montaj esnasındaki moment tesiri (sıfır sinyali). Moment tesiri etkisini minimum düzeyde tutabilmek amacı ile montaj esnasında bağlantı noktalarına sızdırmazlığı sağlayacak minimum kuvvet uygulanır,

- Bağlantı yerlerinin düzgünlüğü kontrol edilir.

 

UYGULAMA

 

  Hazırlık

 

  • Kalibrasyonu yapılacak tüm cihazların referansın yanında en az 5 saat bekletilir.
  • Bourdon yaylı mekanik manometrenin ibresinin düzgün ve sıfırda serbest durup durmadığı kontrol edilir. Gerekirse düzeltilir ve sıfırlanır (ibrenin müsaade edilen sıfır sapması: bir ibre kalınlığı kadar - veya + yönde).
  • Eğer mümkünse yağlı manometreler içindeki artık yağ ve pislikler temizlenip tekrar temiz yağ(gliserin) ile doldurulur.
  • Manometreler referans cihaza, O-ring veya teflon conta ile sızdırmaz şekilde minimum dönme momenti uygulanacak şekilde bağlanır.
  • Manometre ve referans cihaz stabil zemin üzerinde ve titreşimden uzak tutulur.
  • Kalibrasyonu yapılacak basınç ölçme cihazı mümkün mertebe bir bütün (gösterge+sensör) olarak kalibrasyonu yapılır.

 

  ÖLÇÜMLER

 

  • Başınç ölçerin kondüsyonlanması amacı ile önyükleme yapılır. Önyük en büyük basınçta en az 30 saniye bekletilir.
  • Önyükleme işlemi bittikten ve basınç tamamen boşaldıktan sonra, şayet kalibrasyonu yapılan cihazda sıfır ayarı yapmak mümkünse sıfırlanır,
  • Bu işlemin akabinde hemen sıfır değeri okuması yapılır,
  • Bir ölçme sahasında, birbirini takip eden ölçme kademeleri arasındaki zaman dilimi mümkün mertebe eşit tutulur, bu zaman 30 saniyeden az olamaz.
  • Artan yönde basınç ölçümlerinde ölçüm kademeleri değiştirilirken, referans basınç değerinin değiştirilmesi esnasında, uygulanan basınç değerinin geri düşmesini engellemek için ağırlıklar piston üzerinden alınmadan önce basınç değeri denge konumunun üzerine çıkarılır. Azalan yönde alınan ölçümlerde bu işleme gerek yoktur,
  • Kalibrasyon sahasının çıkış yönündeki son basamağında, geri dönüşe geçmeden önce bekleme süresi en az 1 dakikadır, bu süre bourdon yaylı mekanik manometreler için 5 dakikadır.
  • Sıfır değeri okuması, bir ölçme serisi sonunda basınç tamamen boşaltıldıktan sonra en erken 1 dakika sonra yapılır. 

 

 

Kalibrasyonu yapılan cihaz ölçüm sonuçları ve belirsizlik değerleri hesaplandıktan sonra sertifikalandırılır ve raporlandırılır.