Firmamız terazi kalibrasyonunu 1000 kg 'a kadar TÜRKAK'tan akredite olarak yapmaktadır. Bilindiği üzere terazi kalibrasyonları yerinde yani terazinin bulunduğu yerde yapılmaktadır. Bunun içinde, fiyat verilirken ulaşım ücretide extra olarak talep edilmektedir. Ancak bulunduğunuz bölgeye haftalık rutin ziyaretlerimize denk gelen günler için extra ulaşım masrafı talep edilmemektedir. Yine aynı şekilde bir seferde beş adet teraziden fazla kalibrasyon işlemi yapılacağından ek ulaşım ücreti talep edilmemektedir. İstanbul, İzmir ve Antalya şehir merkezi dışındaki ilçelerden talep gelmesi durumunda extra yol ulaşım ücreti talep edilebilmektedir. Terazi kalibrasyon işlemi kalibrasyon işinin tamamlandıktan sonra en fazla üç iş günü içerisinde sertifikalandırılarak firmanıza teslim edilir. Aşağıda bilgi edinmek isteyenler için yayınlanan bilgiler mevcuttur.

TANIMLAR

Test Cihazı

Kalibrasyonu yapılacak cihaz

Otomatik Olmayan Terazi

Yükleme kısımlarına ağırlıkların el ile konulduğu otomatik olarak yükleme işlemi yapılmayan bir veya birden fazla skalaya sahip teraziler

Tekrarlanabilirlik

Aynı koşullar altında aynı ölçülen büyüklüğe ait ardıl ölçüm sonuçları arasındaki uyuşma yakınlığı.   

Çözünürlük / Bölüntü Değeri

Ardı ardına gelen iki değer arasındaki fark. En küçük okunabilir ölçme değeri.

Skala Bölüntü Değeri(d)

Analog teraziler için: İki ardışık skala işaretine karşılık gelen değerler arasındaki farkın kütle biriminde tanımlanmış değeridir.

Dijital teraziler için: İki ardı ardına gösterilen değerler arasındaki farkın kütle biriminde tanımlanmış değeridir.

Muayene Sabiti(e)

Terazinin doğruluk kontrolünde, maksimum izin verilen hata sınırlarının ve doğruluk sınıflarının belirlenmesinde kullanılan kütle biriminde tanımlanmış değerdir.

Çok Bölüntülü Tartı Aleti    

Kısmî tartım aralıklarına ayrılmış tek bir tartım aralığına sahip olan ve her iki kısmî tartım aralığı için ayrı bir bölüntü değeri bulunan tartı aletidir. Tartım aralığı  konulan ve alınan yüke uygun olarak otomatik olarak seçilir.

Çok Aralıklı Tartı Aleti    

Farklı en büyük kapasiteli iki veya daha fazla tartım aralığına ve bölüntü değerine sahip olan ve sadece bir yük taşıyıcısı bulunan tartı aletidir.

 

REFERANS VE YARDIMCI CİHAZLAR

1. Dijital Termometre

2. F1 ve M1 Kütle Setleri

3. Cımbız

4. Eldiven

5. Temizleme bezi

 

REFERANS DOKÜMANTASYON

S.N.

Doküman Kodu

Doküman Adı

Kullanım Amacı

1

CG-18V04

EUROMET Non-automatic weighing instruments

Otomatik olmayan terazilerin kalibrasyonları için EA klavuzu

2

FRM-ECE-02-11

Terazi Ölçüm Formu

Kalibrasyon Esnasında Kullanılan Form

3

TS EN 45501/Mart 1997

Tartı Aletleri- Otomatik Olmayan-Metrolojik Özellikler

Otomatik olmayan terazilerin kalibrasyonları için klavuz

 

YÖNTEM

· Terazi kalibrasyonları lokal yerçekimi etkisi ve taşıma esnasında oluşması muhtemel mekanik hatalardan dolayı terazinin kullanıldığı yerde yapılmalı ve terazi kalibre edildikten sonra hareket ettirilmemelidir. Kalibrasyon işleminin yapılacağı ortamın mümkün olabildiği kadar sıcaklık değişimlerinden, titreşimden, direk gelen güneş ışığından ve rüzgar gibi dış etkenlerden arındırılmış olması gerekir. Terazi mümkünse üretici kitabında belirtilen çalışma sıcaklığı aralığında kullanılmalıdır. Sıcaklık ile ilgili bilgi bulunamıyor ise  ;

- Kapalı ofis veya pencereli odalar için 17 C°≤T≤ 27 C° , Nem ; %30≤RH≤ %80 arasında

- Bir binanın merkezinde penceresiz kapalı odalar için T≤ 5 K , Nem ; RH≤%30 arasında

- Açık atölyeler veya fabrika alanları için 10 C°≤T≤ 30 C° veya T≤ 40 K , nem ise ≤RH≤ %80 olmalıdır.

· Kalibre edilecek cihazın ağırlık kefeleri bezle temizlenerek kalibrasyon işlemine hazırlanır. Firma adı, Terazinin markası, modeli, seri numarası, ölçüm aralığı ve bölüntü değerleri terazi ölçüm formuna kaydedilir.

· Cihaz güç kablosu ile çalıştırılıyorsa kabloya çatlak-kırık yada yanma gibi hasara sebep olabilecek kusurlara karşı göz kontrolü yapıldıktan sonra cihaza güç verilerek varsa üretici firmanın belirttiği ısınma süresi kadar çalıştırılır. Dijital ekrandaki fonksiyonların terazi açılırken çalışıp çalışmadığı kontrol et. Göstergede okumayı ve ağırlık birimini etkileyen bir hata olması durumunda kalibrasyon yapılmaması gerekmektedir.

· Üretici firmanın bilgilerine ulaşılamıyorsa Tablo:1 deki ısınma süreleri dikkate alınır.

 

                     Tablo:1 Terazi Isınma Süreleri

Max/d≥ 1.000.000

En Az 12 Saat

1.000.000 >Max/d≥300.000

En Az 4 Saat

300.000 > Max/d≥30.000

En Az 2 Saat

30.000>Max/d≥6.000

En Az 30 Dakika

6.000

En Az 10 Dakika

 

· Terazi kalibrasyonunda kullanılacak olan referans kütle setini tespit etmek için Tablo:2 deki bilgilere göre kalibre edilecek terazinin sınıfı belirlenir. Kalibrasyonda kullanılacak ağırlıklar terazinin maksimum kapasitesi ve ölçek taksimat değerine (yani okunabilirliği) göre OIML ‘nin ağırlık doğruluk sınıfları için verdiği hata sınırına göre belirlenir. Hata sınırı, terazinin ölçek taksimat değerine(okunabilirlik) eşit veya küçük olmalıdır. E2 sınıfı F1 sınıfı kütleler eldivenle kullan. Küçük kütleler için cımbız kullanılır.

  • Kontrol Ağırlıklarının Doğruluk Sınıfları ve kalibrasyon ağırlıklarının kullanılması

Kontrol ağırlıklarının doğruluk sınıfları Ek’te  OIML R111 Tablo A’da verilmiştir.

Kalibrasyonda kullanılacak ağırlık sınıfının, ‘’OIML göre Ağırlıkların Sapma Sınırları’’  (EK-Tablo A) tablosundan bulunması:   Gerekli Bilgiler ;

max : Kalibrasyonu yapılacak terazinin maksimum kapasitesi

d : Çözünürlük = Terazi göstergesinde okunabilen en küçük değer

Tablo A ‘nın ‘’Nominal Değer’’ sütunundan terazinin maksimum kapasitesine uygun ağırlık bulunur. Yatay satırdan ise terazinin çözünürlüğüne d eşit veya bir küçük değer bulunur ve ilgili sütun başlığından kullanılacak ağırlığın doğruluk sınıfı tesbit edilir.

 

Ağırlıkların  Kullanılması

Ağırlıklar yüksek doğrulukta ve duyarlı etalonlardır. Çok nazik kullanılmalıdır. Kullanılmadığı zamanlarda kutularında muhafaza edilmelidir. Özellikle E ve F sınıf ağırlıklar duruma göre sadece ucu izoleli cımbızla veya kuru, tozsuz ve temiz eldivenle tutulmalıdır. E sınıfı kütleler, müşteriye kalibrasyon için götürülmediği zaman zarfı içerisinde klimalı laboratuvarlardan herhangi birisinde bekletilir. Firmaya taşıma esnasında da aracın içerisinde, sıcaklık değişiminin-hava akımının fazla olmadığı bir bölümde taşınmasına dikkat edilir.

Tablo:2 Terazi Sınıfları

TERAZİ TÜRÜ

SINIFI

KÜTLE

Analitik Teraziler

I

E2

Hassas Teraziler

II

F1,F2

Ticari Amaçlı Teraziler

III

M1,M2

Kaba Teraziler

IIII

M2,M3

 

  Test Cihazı müşterinin belirteceği kullanım şartlarında kullanılacak referans kütle seti ile birlikte ısınma süresi kadar çalıştırılarak ısınma süresi beklenir. Referans kütlelerin ortama adaptasyonu için gereken bekleme süresi Tablo:3’e göre tespit edilmektedir.

Tablo:3 Sıcaklık Farklılıklarının Basamaklarında Azalma için Zaman Aralıkları ∆T(K) ve Kütle(kg) tablosu

m/ kg

20 K den 15 K’ya

15 K dan 10 K’ya

10 K dan 7 K’ya

7 K dan  5 K’ya

5 K dan  3 K’ya

3 K dan  2 K’ya

2 K dan  1 K’ya

50 kg

149,9

225,3

212,4

213,1

347,9

298,0

555,8

20 kg

96,2

144,0

135,2

135,0

219,2

186,6

35,5

10 kg

68,3

101,9

95,3

94,8

153,3

129,9

239,1

5 kg

48,1

71,6

66,7

66,1

106,5

89,7

164,2

2 kg

30,0

44,4

41,2

40,6

65,0

54,4

98,8

1 kg

     20,8

30,7

28,3

27,8

44,3

37,0

66,7

0,5 kg

14,3

21,0

19,3

18,9

30,0

24,9

44,7

0,2 kg

8,6

12,6

11,6

11,3

17,8

14,6

26,1

0,1 kg

5,8

8,5

7,8

7,5

11,8

9,7

17,2

0.05 kg

3,9

5,7

5,2

5,0

7,8

6,4

11,3

0,02 kg

2,3

3,3

3,0

2,9

4,5

3,7

6,4

0,01 kg

1,5

2,2

2,0

1,9

2,9

2,4

4,2

 

1 kg ağırlık için örnekler:

ΔT'nin 20 K'dan 15 K'ya indirilmesi 20,8 dakika alır;

ΔT'nin 15 K'dan 10 K'ya indirilmesi 30,7 dakika alır;

ΔT'nın 10 K'dan 5 K'ya indirilmesi 28,3 dakika + 27,8 dakika = 56,1 dakika alır.

 

Konveksiyon etkisi ; Referans Kütleler ile ortam sıcaklığı farklı olduğunda ağırlıklar üzerinde bir hava akımı oluşur ve bu hava akımının yönü ağırlığın teraziye uyguladığı kuvveti arttırır yada azaltır. Tablo 4’ göre ΔT ağırlık ile ortam arasındaki sıcaklık farklıdır. Örneğin 1 kg değerindeki bir ağırlığın sıcaklığı ile ortam sıcaklığı arasındaki fark ΔT=10 C° ise konveksiyon etkisi Δmconv = 1,96 mg’ dır.  Konveksiyon etkisine göre sıcaklık sınırları tablo 5’ de verilmiş olup F1 sınıfları ve daha hassas olan kütleler için  1/3 kadardır. Bu durum daha kaba kütleler için (örnek olarak M1) geçerli değildir

 

ΔTkütle-ortam / °C veya K

m / kg

20

15

10

7

5

3

2

1

50

113,23

87,1

60,2

43,7

32,3

20,5

14,3

7,79

20

49,23

38

26,4

19,3

14,3

9,14

6,42

3,53

10

26,43

20,5

14,3

10,5

7,79

5,01

3,53

1,96

5

14,3

11,1

7,79

5,72

4,28

2,76

1,96

1,09

2

6,42

5,01

3,53

2,61

1,96

1,27

0,91

0,51

1

3,53

2,76

1,96

1,45

1,09

0,72

0,51

0,29

0,5

1,96

1,54

1,09

0,81

0,61

0,4

0,29

0,17

0,2

0,91

0,72

0,51

0,38

0,29

0,19

0,14

0,08

0,1

0,51

0,4

0,29

0,22

0,17

0,11

0,08

0,05

0,05

0,29

0,23

0,17

0,12

0,09

0,06

0,05

0,03

0,02

0,14

0,11

0,08

0,06

0,05

0,03

0,02

0,01

0,01

0,08

0,06

0,05

0,03

0,03

0,02

0,01

0,01

 Tablo 4 Konveksiyon Etkisi

 

Tablo 5 Belirtilen Δmconv değerleri için sıcaklık sınırları:

 

ΔTA= Δmconv ≤ mpe

ΔTB = Δmconv ≤ mpe / 3 sıcaklık farkları

· Test Cihazı üzerinde mevcut ise düzlemsellik kabarcığına bakılarak cihaz ayar yerlerinden zemine paralel olarak ayarla. Ayar yapıldıysa ölçüm kayıt formunda ayar kısmı da doldur.

  • Dijital termometreyle kalibrasyon başlangıç sıcaklığı ve nemi kaydet ve kalibrasyon sonuna kadar sıcaklık değişimini takip et.
  • Terazi mümkünse üretici kitabında belirtilen çalışma sıcaklığı aralığında kullanılmalıdır. Sıcaklık ile ilgili bilgi bulunamıyor ise 7.1 maddesi dikkate alınarak kullanılmalıdır. Kalibrasyon başlangıç ve bitiş sıcaklığı arasındaki fark maximum ±2 ºC olarak belirlenir. Bu durum sağlanmadığında kalibrasyon işlemini durdur.
  • Test cihazının maksimum kapasitesinin en az %80 3 kez yüklenip boşaltılmak sureti ile cihaza ön yükleme yap.Ön yükleme sırasında yükler cihaz üzerinde minimum 30 saniye beklet.
  • Terazi kalibrasyonunda aşağıda belirtilen testler sırası ile uygulanır

Tekrarlanabilirlik Testi

Köşe Yükü Testi

Linearite Testi (Doğrusallık)

 

Tekrarlanabilirlik Testi:

 

Tekrarlanabilirlik testinde 5 ölçüm alınır. Ölçümlere başlamadan önce mutlaka sıfırlama yap ve ağırlık kefeye tekrar konulmadan önce terazinin sıfır okuduğu görülmelidir. Ağırlık terazi kefesinin orta kısmına yerleştir ve mümkün olduğunca tek bir ağırlık kullanılır. Tekrarlanabilirlik testi için kullanılan yük 100 kg a eşit ve büyük ise bu test üç kez yap. Bu test için uygulanacak yükler terazinin çeşidine göre aşağıda belirtildiği gibi seçilir;

Tek aralıklı teraziler;                  0,5 Max  ≤  T  ≤  Max

Çok  bölüntülü teraziler;       0,7 Max1  ≤  T  ≤  Max1

Hedeften sapma payı ±%5Max tır.

Köşe Yükü Testi

 

  Bu test, bir test yükünün terazi kefesi üzerine yükün yerçekimi merkezi aşağıdaki şekilde belirtilen pozisyonları alacak şekilde farklı pozisyonlara ya da mümkün olduğunca yakın eşdeğer pozisyonlara yerleştirilmesinden oluşur.

  • Merkez
  • Sol ön
  • Sol arka
  • Sağ arka
  • Sağ ön

Ağırlık terazi kefesinin orta noktasına konur, darası alınır ve köşelerine konularak ölçümler alınır. Alınan ölçüm değerleri izin verilen hata sınırları içinde olmalıdır.

Bu test için uygulanacak yük aşağıda belirtildiği gibi seçilir;

0,3 Max  ≤  T  ≤  Max

Doğruluk  (Linearite) Testi

Terazinin minimum ölçme kapasitesinden maksimum ölçme kapasitesine kadar olan aralıkta, doğrusal olarak arttırılan ağırlıkların teraziden okunan değerleri ile gerçek değerleri arasındaki farkın ölçülmesidir. Ölçülen bu farklar izin verilen hata sınırları içinde olmalıdır. 2 metot da test gerçekleştirilebilir.

  • 1. metot: Sıfır yada Min; 0,25 Maks; 0,50 Maks; 0,75 Maks ve Maks olarak 5 adım. Hedeflenen yükü elde etmek birkaç parça test yükü gerektirdiğinde 0,1Maks ı geçmeyecek şekilde farklı bir yük seçilebilir (örneğin Maks = 2100 g olsun, 0,25 Max = 525 g ve 0,1 Max = 210 g; seçilecek yük 525±210 g olabilir, yani 500 g seçilebilir). Bu durumda birbirini takip eden iki adım arasında en az 0,1 Maks kadar fark olmalıdır.
  • 2. metot: Sıfır yada Min; 0,1Maks adımlarla Max a kadar 10 adım. Hedeflenen yükü elde etmek birkaç parça test yükü gerektirdiğinde 0,05Maks ı geçmeyecek şekilde farklı bir yük seçilebilir. Bu durumda birbirini takip eden iki adım arasında en az 0,08Maks kadar fark olmalıdır. Minimum değer müşteri tarafından belirlenmediğinde aşağıdaki tablodan tespit edilir. Terazinin minimum ölçme kapasitesinden maksimum ölçme kapasitesine kadar olan aralıkta, doğrusal olarak arttırılan ağırlıkların teraziden okunan değerleri ile gerçek değerleri arasındaki farkın ölçülmesidir. Ölçülen bu farklar izin verilen hata sınırları içinde olmalıdır.

 

Müşteri isteği olması durumunda farklı doğrusallık testleri yapılabilir.

Bir terazinin e değeriyle minimum kapasitesinin hesaplanması durumunda aşağıdaki tablo kullanılmaktadır.

 

Tablo 6 .

Doğruluk Sınıfı

Muayene sabiti e

Muayene sabiti sayısı n=max/e

En az                              En çok

Enküçük kapasite      

(Alt sınır)

Özel

I

0,001 g ≤ e  

50000

-

100 e

Yüksek

II

0,001 g ≤ e ≤ 0,005 g

0,1 g ≤ e

100

5000

100000

100000

20 e

50 e

Orta

III

0,1 g ≤ e ≤ 2 g

5 g ≤ e

100

500

10000

10000

20 e

20 e

Basit

IIII

5 g ≤ e

100

1000

10 e

 

Kalibrasyon işlemi bitiş sıcaklığı ve nemi kaydedilir. Alınan tüm ölçüm sonuçları ve test edilen cihazla ilgili bilgiler Terazi Ölçüm Formuna kaydedilir.

Tablo A OIML TABLOSU

Nominal

E1  Sınıfı

E2  Sınıfı

F1  Sınıfı

F2  Sınıfı

M1  Sınıfı

M2  Sınıfı

M3  Sınıfı

Değer

± mg

± mg

± mg

± mg

± mg

± mg

± mg

1 mg

0,003

0,006

0,020

0,06

0,2

-

-

2 mg

0,003

0,006

0,020

0,06

0,2

-

-

5 mg

0,003

0,006

0,020

0,06

0,2

-

-

10 mg

0,003

0,008

0,025

0,08

0,25

-

-

20 mg

0,003

0,010

0,03

0,10

0,3

-

-

50 mg

0,004

0,012

0,04

0,12

0,4

-

-

100 mg

0,005

0,016

0,05

0,16

0,5

1,6

-

200 mg

0,006

0,020

0,06

0,20

0,6

2

-

500 mg

0,008

0,025

0,08

0,25

0,8

2,5

-

1 g

0,010

0,03

0,10

0,3

1

3

0,010

2 g

0,012

0,04

0,12

0,4

1,2

4

0,012

5 g

0,016

0,05

0,16

0,5

1,6

5

0,016

10 g

0,020

0,06

0,20

0,6

2

6

0,020

20 g

0,025

0,08

0,25

0,8

2,5

8

0,025

50 g

0,03

0,10

0,30

1

3

10

0,030

100 g

0,05

0,16

0,5

1,6

5

16

0,050

200 g

0,01

0,30

1

3

10

30

0,100

500 g

0,25

0,8

2,5

8

25

80

0,250

1 kg

0,5

1,6

5

16

50

160

0,500

2 kg

1

3

10

30

100

300

1,000

5 kg

2,5

8

25

80

250

800

2,500

10 kg

5

16

50

160

500

1600

5,000

20 kg

10

30

100

300

1000

3000

10,000

50 kg

25

80

250

800

2500

8000

25,000